Uşaq nevroloqunun qəbulunda üç fərqli şikayət — baş ağrısı, diqqətsizlik və tez yorulma — çox vaxt eyni səbəbə gəlib çıxır: yuxu. Yuxu beynin «boş vaxtı» deyil; yaddaşın möhkəmləndiyi, böyümə hormonunun ifraz olunduğu, əsəb hüceyrələrinin «təmizləndiyi» dövrdür. Yuxusuz uşaqda miqren tutmaları tezləşir, diqqət çatışmazlığı əlamətləri kəskinləşir, epilepsiyalı uşaqda tutma riski artır. Ona görə hər müayinədə yuxu soruşulur.
Yaşa görə yuxu norması (sutkada)
| Yaş | Tövsiyə olunan yuxu |
|---|---|
| 4–12 ay | 12–16 saat (gündüz yuxuları ilə) |
| 1–2 yaş | 11–14 saat |
| 3–5 yaş | 10–13 saat |
| 6–12 yaş | 9–12 saat |
| 13–18 yaş | 8–10 saat |
Rəqəmdən vacib olan sabitlikdir: hər gün, həftə sonu da daxil, təxminən eyni yatma və oyanma saatı.
Ekran yuxuya necə təsir edir
Axşam ekranın parlaq işığı yuxu hormonunun ifrazını gecikdirir; maraqlı məzmun beyni oyadır; yataqdakı telefon gecə oyanmaları artırır. Ekran və baş ağrısı arasındakı əlaqəni öyrənən tədqiqatlar birmənalı deyil: gənc yetkinlərdə ekran vaxtı çox olanlarda miqren riski artıb; uşaq baş ağrısı klinikasında isə ümumi ekran vaxtı ağrı tipindən asılı olmayıb, amma auralı miqrendə daha çox ekran daha tez-tez tutma ilə əlaqəli olub. Praktik nəticə eynidir: ekran özü «düşmən» deyil, amma yuxunu və fasiləni əvəz edəndə problem yaradır.
Evdə sadə qaydalar
- Yatmazdan bir saat əvvəl ekran yoxdur; telefon gecə uşağın otağında qalmır.
- Səhər işığı: oyanandan sonra pərdəni açın, mümkünsə 10 dəqiqə çölə çıxın — bu, bioloji saatı düzəldir.
- Gündüz hərəkət: ən azı bir saat aktiv oyun və ya idman; yuxuya getməni asanlaşdırır.
- Axşam rituali: eyni ardıcıllıq — vanna, kitab, işığın sönməsi; kiçik uşaqlarda 20–30 dəqiqə.
- Ekran fasilələri: 20–30 dəqiqədən sonra 5 dəqiqəlik fasilə, gözləri uzağa baxdırmaq; uzun fasiləsiz oyun seansları miqrenli uşaqda tutma səbəbi ola bilər.
- Kofein: enerji içkiləri və kola yeniyetmədə yuxunu pozur və baş ağrısını artırır.
Yeniyetmədə yuxu niyə gecəyə sürüşür
Yetkinlik dövründə bioloji saat gec yatıb gec oyanmağa köklənir — bu, tənbəllik deyil, fiziologiyadır. Problem məktəbin erkən başlaması ilə yaranır: yeniyetmə həftə içi yuxusuz qalır, həftə sonu günortaya qədər yatır, bazar ertəsi yenidən «vaxt fərqi» yaşayır. Həll: həftə sonu oyanma saatının həftə içindən ən çox 1–2 saat fərqlənməsi, axşam ekranın məhdudlaşdırılması, səhər işıq və hərəkət.
Nə vaxt həkimə
Xorultu və yuxuda nəfəs fasilələri, gecə tez-tez oyanma, gündüz yuxululuq, yuxuda qəribə hərəkətlər və ya tutmalar, gecə qorxularının tezləşməsi, uyğun rejimə baxmayaraq davam edən baş ağrısı və diqqət problemləri. Yuxu gündəliyi (1–2 həftə) müayinəyə gətirilməli ən faydalı sənəddir.
Bu məqalə maarifləndirmə məqsədi daşıyır və müayinəni əvəz etmir.
Elmi mənbələr
Səhifədəki tibbi məlumatlar aşağıdakı elmi nəşrlərə əsaslanır (PubMed).
- Lund J və b. (2022). Headache in Children and Adolescents: The Association between Screen Time and Headache within a Clinical Headache Population Neuropediatrics. PMID 34905787
- Montagni I və b. (2016). Screen time exposure and reporting of headaches in young adults: A cross-sectional study Cephalalgia. PMID 26634831
- Oskoui M və b. (2019). Practice guideline update summary: Pharmacologic treatment for pediatric migraine prevention (AAN/AHS) Headache. PMID 31529477
- Wolraich ML və b. (2019). Clinical Practice Guideline for the Diagnosis, Evaluation, and Treatment of Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder in Children and Adolescents Pediatrics. PMID 31570648
Tibbi baxış: Dr. Aynurə İbrahimovaSon yenilənmə:
Bu səhifədəki məlumat maarifləndirmə xarakterlidir və həkim müayinəsini əvəz etmir. Uşağınızla bağlı narahatlığınız varsa, müayinəyə yazılın. Təcili hallarda 103 nömrəsinə zəng edin.