Uşaqlarda inkişaf geriliyi

Hərəkət: 4 ayda başını saxlamır; 9 ayda dəstəksiz oturmur; 18 ayda yerimir; bir tərəfini o birindən az işlədir; əzələləri çox boş («yumşaq körpə») və ya çox sərtdir; daim barmaq ucunda yeriyir.

Nitq: 12 ayda uğultu-ləpə yoxdur, işarə etmir; 18 ayda mənalı söz yoxdur; 24 ayda iki sözü birləşdirmir; 3 yaşda nitqini yad adamlar başa düşmür; əvvəl dediyi sözləri itirib.

Sosial və idrak: adına dönmür, göz təması qurmur, göstərilən şeyə baxmır, oyuncaqla təyinatı üzrə oynamır, sadə göstərişi anlamır.

Ən vacib əlamət: əvvəl bacardığı bacarıqların itirilməsi (reqres). Bu halda müayinə təxirə salınmır.

Səbəb çox vaxt bir deyil və hər uşaqda tapılmır. Əsas qruplar: perinatal amillər (vaxtından əvvəl doğulma, az çəki, doğuşda oksigen çatışmazlığı, yenidoğulmuş sarılığının ağır forması), genetik və metabolik vəziyyətlər, beyin inkişafının qüsurları, eşitmə və görmə pozğunluqları, qidalanma çatışmazlığı (o cümlədən dəmir), ağır xroniki xəstəliklər, stimulsuz mühit. Yalnız nitq sahəsində gerilik olan «gec danışan» uşaqlarda nəticəni ən çox toddler yaşındakı lüğət həcmi, nitqi anlama səviyyəsi və ailə şəraiti müəyyən edir; cins və ailədə nitq geriliyi tarixçəsi isə sübutlu proqnoz amili deyil.

1. Ətraflı tarixçə: hamiləlik, doğuş, doğuş çəkisi, ilk aylar, ailədə inkişaf problemləri, uşağın hansı bacarığı nə vaxt qazandığı.
2. Nevroloji müayinə: tonus, refleksler, simmetriya, baş çevrəsinin dinamikası, dəri əlamətləri, dismorfik xüsusiyyətlər.
3. Standart inkişaf qiymətləndirməsi yaşa uyğun şkala ilə; 18–24 ayda autizm skrininqi.
4. Eşitmənin yoxlanması — nitq geriliyi olan hər uşaqda.
5. Göstərişə görə əlavə müayinələr: qan analizləri (o cümlədən dəmir, qalxanabənzər vəz), genetik test, MRT, EEQ (yalnız qıcolma və ya reqres olduqda).

Məqsəd ikidir: müalicə oluna bilən səbəbi tapmaq (məsələn, eşitmə itkisi, hipotireoz, dəmir çatışmazlığı) və dəstək proqramını gecikdirmədən başlamaq — səbəb hələ dəqiqləşməmiş olsa belə.

Beyin ilk illərdə ən plastikdir, ona görə erkən müdaxilə ən böyük faydanı verir. Proqram uşağın profilinə görə qurulur: motor gerilikdə fizioterapiya və ergoterapiya, nitq geriliyində loqoped və evdə dil mühiti, sosial-kommunikativ gerilikdə inkişaf-davranış proqramları, bir neçə sahədə gerilikdə kompleks yanaşma. Nevroloq planı qurur, dinamikanı izləyir və lazım gəldikdə yenidən qiymətləndirir. Serebral iflic şübhəsi olan körpələrdə diaqnoz müasir alətlərlə 6 aya qədər qoyula bilər; ətraflı: uşaq serebral iflici.